Rozliczenie ponad trzydziestu lat polskiego życia publicznego wymaga odwagi, cierpliwości i uczciwości. Trzeba zbadać decyzje, które uszczuplały wspólny majątek, osłabiały instytucje i pozwalały prywatnym interesom korzystać z publicznej władzy. Trzeba ustalić, gdzie popełniono błąd, gdzie zabrakło odpowiedzialności, a gdzie doszło do świadomego działania na szkodę kraju i przestępstwa.
Za każdym takim rozróżnieniem stoją ludzie. Obywatele, którzy pracowali, płacili podatki i mieli prawo oczekiwać rzetelnego gospodarowania ich wspólnym dorobkiem. Ich rozczarowanie zasługuje na poważne potraktowanie. Nie wystarczy powiedzieć im, żeby zapomnieli, pogodzili się z przeszłością i jeszcze raz zaufali.
Jednocześnie gniew nie może sam wydawać wyroków. Odpowiedzialność powinna dosięgnąć konkretnych sprawców za konkretne czyny. Sam fakt sprawowania urzędu w określonym czasie, przynależność partyjna czy niepopularna decyzja nie dowodzą kradzieży. Uczciwe rozliczenie musi być wystarczająco dokładne, by odróżnić winnego od niewinnego.
W podejściu do rozliczania polityków miłość powinna łączyć się ze sprawiedliwością, troską o wspólnotę i odpowiedzialnością za własne postępowanie. Przyjmuję tę myśl jako punkt wyjścia do rozważań o Polsce.
Łagodność wobec człowieka może iść w parze ze stanowczym zakończeniem jego bezkarności.
Miłosierdzie ZAWSZE ma łączyć się ze sprawiedliwością. Miłość i sprawiedliwość jako dwa filary państwa, którego prawo ma chronić wolność, tolerancję i rozwój. Takie połączenie zobowiązuje nas do pamiętania zarówno o godności sprawcy, jak i o godności pokrzywdzonych.
Miłosierdzie, które pomija poszkodowanych, staje się wygodne przede wszystkim dla silniejszych. Jeżeli człowiek wykorzystał urząd, żeby się bezprawnie wzbogacić, pozostawienie mu korzyści nie naprawia jego postępowania. Jeżeli świadomie nadużywał powierzonej władzy, powierzanie mu jej ponownie naraża innych na kolejną krzywdę.
Można życzyć takiemu człowiekowi przemiany. Można uznać jego prawo do szacunku, obrony i uczciwego procesu. Można też spokojnie powiedzieć: powinieneś odejść, oddać to, co zdobyłeś bezprawnie i ponieść odpowiedzialność.
Wolność akceptuje wszystko oprócz krzywdy. Potrzebę moralnego oporu wobec krzywdzicieli odczytuję to jako wezwanie do aktywnej ochrony ludzi. Dobroć ma przecież znaczenie także wtedy, gdy trzeba przerwać czyjeś szkodliwe działanie. Miłość do bliźniego NIE oznacza akceptacji zła!
Dlatego politycy, którzy utracili zaufanie przez udokumentowane nadużycia, powinni być odsuwani od władzy dostępnymi, zgodnymi z prawem środkami. Obywatele mają prawo odmawiać im poparcia, domagać się wyjaśnień i żądać dymisji. Odpowiedzialność polityczna nie musi czekać na zakończenie każdej sprawy karnej; stwierdzenie winy karnej należy jednak do sądu.
W najcięższych przypadkach — świadomej, poważnej korupcji i przestępczego wykorzystywania urzędu kosztem państwa — opowiadam się za możliwością dożywotniego zakazu sprawowania ściśle określonych funkcji władczych. Tak daleka sankcja wymaga precyzyjnej podstawy prawnej, indywidualnego rozstrzygnięcia i szczególnie mocnego uzasadnienia. Ogólne hasło „szkodzenia Polsce” jest zbyt nieostre, aby samo mogło być podstawą takiego zakazu.
To postulat wymagający oceny zgodności z Konstytucją i standardami ochrony praw człowieka. Nie wolno przedstawiać go jako gotowej sankcji, którą można dowolnie zastosować do całej grupy byłych rządzących. Nie wolno też ustanawiać surowszej odpowiedzialności karnej wstecz.
U podstaw tej propozycji leży ochrona wspólnoty. Człowiek może się zmienić i prowadzić wartościowe życie po rozliczeniu swoich czynów. Przemiana nie daje mu jednak automatycznie prawa do ponownego kierowania instytucjami, których zaufania poważnie nadużył. Przebaczenie i powierzenie urzędu są odrębnymi decyzjami.
Majątek zdobyty przestępstwem powinien zostać odzyskany, a szkody naprawione.
Państwo powinno ustalać przepływy pieniędzy, badać mechanizmy bezprawnego wzbogacenia i skutecznie dochodzić zwrotu korzyści oraz należnego odszkodowania. Samo odejście ze stanowiska nie zamyka rachunku krzywd. Nie zamyka go również publiczne przeproszenie.
Chodzi o odzyskanie tego, co pochodzi z przestępstwa oraz wykonanie prawnie ustalonego obowiązku naprawienia szkody. Bogactwo samo w sobie nie dowodzi winy. Uczciwie zdobyta własność podlega ochronie, a odpowiedzialności nie można przenosić na rodzinę tylko z powodu pokrewieństwa. Zarazem pozorne przekazywanie majątku innym osobom powinno być rzetelnie badane, aby ukrywanie korzyści nie udaremniało rozliczenia.
Konstytucja chroni domniemanie niewinności, prawo do obrony i niezależnego sądu; przepadek rzeczy dopuszcza w przypadkach określonych ustawą i na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Te gwarancje muszą obowiązywać również wtedy, gdy oskarżony budzi społeczną niechęć. Konstytucja RP, art. 42, 45 i 46. (A.D. 2026).
Korupcja najwyższych urzędników to zaniedbanie własnego sumienia, które przynosi żniwo dla całego państwa. Ten obraz trafnie przypomina o skali odpowiedzialności publicznej. Nadużycia na wysokim stanowisku uderzają w ludzi, których sprawca nigdy nie spotka.
Dlatego odzyskane środki powinny być rozliczane przejrzyście. Obywatele powinni wiedzieć, ile udało się odzyskać i jak pieniądze służą potrzebom wspólnoty. Rozliczenie zyskuje sens, gdy przekłada się na naprawę rzeczywistych strat.
Wobec części skazanych uzasadnione mogą być również prace społeczne, jeżeli pozwalają na to przepisy i odpowiada to wadze czynu. Powinny przynosić pożytek: pomagać w utrzymaniu przestrzeni publicznej, wspierać lokalne instytucje, służyć środowisku lub innym konkretnym potrzebom kraju. Im wyższe stanowisko piastował, tym więcej pracy winien włożyć dla pożytku publicznego!
Praca taka powinna być bezpieczna, nadzorowana, dostosowana do zdrowia i rzeczywiście wykonywana. Jej wartość nie zależy od obecności kamer. Nie potrzebujemy widowiska, podczas którego były urzędnik zostaje publicznie upokorzony. Potrzebujemy wykonanej pracy i rzeczywistego przyjęcia odpowiedzialności.
Nie należy również traktować prac społecznych jako wygodnego zamiennika odpowiedniej kary za najcięższe przestępstwa. Dobór sankcji wymaga indywidualnej oceny. Sens pozostaje wspólny: zatrzymać krzywdzenie, naprawić możliwie wiele szkód i stworzyć warunki do uczciwego życia.
Sprawca przestępstwa pozostaje człowiekiem posiadającym pragnienia i zdolność odczuwania. Można nie podzielać wszystkich wyjaśnień przedstawionych w tej myśli, a jednak przyjąć jej ważne zobowiązanie: osądzając czyn, nie odbierać sprawcy człowieczeństwa. Kara śmierci jest wykluczona! Bóg dał nam wolność, nie odbiera jej, mimo że nieraz postępujemy wbrew Jego woli. Nie możemy stawiać się w roli Boga.
To zobowiązanie dotyczy również języka. Możemy mówić o korupcji, nadużyciu, kłamstwie czy kradzieży tam, gdzie pozwalają na to ustalenia. Nie potrzebujemy obelg ani zbiorowej pogardy. Postawa prawdomówności z odrzuceniem okrucieństwa w życiu publicznym wymaga więcej siły niż krzyk.
Odpowiedzialność musi obejmować także tych, którym sami kibicujemy.
Rozliczenie traci wiarygodność, jeżeli jedną aferę potępiamy, a drugą usprawiedliwiamy partyjną lojalnością. Te same kryteria powinny dotyczyć wszystkich rządzących. Dokumenty, przepływy pieniędzy i ustalenia niezależnych organów muszą ważyć więcej niż sympatia do lidera.
Nie wystarczy też wymienić ludzi na stanowiskach. Podporządkowanie otoczenia przywódcy i lęk przed utratą przynależności oraz korzyści. To cenna przestroga przed organizacją, w której lojalność wypiera samodzielny osąd.
Potrzebujemy instytucji zdolnych kontrolować władzę: przejrzystych zamówień publicznych, skutecznej kontroli majątkowej, ochrony osób ujawniających nadużycia, niezależnego wymiaru sprawiedliwości i dostępu obywateli do informacji. Potrzebujemy również kultury, w której odmowa udziału w nieuczciwości nie oznacza końca zawodowej przyszłości.
Duchowa praca nad sobą i sprawne instytucje mogą się wzajemnie wspierać. Dobre intencje potrzebują sprawdzalnych działań, a prawo potrzebuje ludzi gotowych uczciwie je stosować.
Politykom, którym udowodniono poważne nadużycia wobec Polski, można więc powiedzieć spokojnie:
Nie odmawiamy wam godności ani możliwości przemiany. Wymagamy jednak odejścia od władzy, zwrotu bezprawnie zdobytych korzyści i naprawienia szkód. W najcięższych, prawnie określonych przypadkach uważamy trwałe wyłączenie z określonych funkcji publicznych za uzasadniony sposób ochrony państwa. Tam, gdzie właściwą odpowiedzią będzie praca społeczna, oczekujemy rzetelnej służby ludziom.
A od siebie wymagamy tego samego przywiązania do prawdy, którego żądamy od rządzących. Polska zasługuje na rozliczenie przeprowadzone z odwagą i bez pogardy — takie, po którym odzyskamy nie tylko część utraconych dóbr, lecz także zaufanie, że wspólne państwo naprawdę służy obywatelom.
Demokracja bezpośrednia z mechanizmem demokracji pryncypialnej otoczona Systemem Miłości to gwarancja spokojnego i uczciwego państwa, w którym obywatel jest podmiotem i dobrem Narodowym, a nie trybikiem w machinie do generowania przepływów finansowych.
Dodaj komentarz
Komentarze